Eg trur det er viktig å vera open om ein kreftdiagnose. Slik kan andre både kjenna seg att og sjå at det kan gå bra. Men ein bør bearbeida beskjeden sjølv før ein går ope ut, meiner Astrid Kvale. Ho vart kreftsjuk som 24-åring. Foto: Hilde Kristin Strand
Eg trur det er viktig å vera open om ein kreftdiagnose. Slik kan andre både kjenna seg att og sjå at det kan gå bra. Men ein bør bearbeida beskjeden sjølv før ein går ope ut, meiner Astrid Kvale. Ho vart kreftsjuk som 24-åring. Foto: Hilde Kristin Strand

Astrid (31) blir ikkje frisk av kreften, men lever godt med det

Publisert

Astrid Kvale er 31 år og har diagnosen ulækjeleg kreft. Kva behandling skal ho få dersom ho får tilbakefall?

– Eg kjenner meg kreftfri no, og har ikkje aktiv kreft i kroppen. Men eg har diagnosen ulækjeleg kreft, seier Astrid Kvale roleg.

Ho har vore innom NRK Hordaland og snakkar med På Høyden før ho skal vidare til Litteraturhuset og debatten «Morgendagens kreftbehandling» onsdag kveld.

Kvale var 24 år då ho vart sjuk. At ho var trøytt og hadde hovudverk viste seg etter fleire legebesøk å skuldast ein svulst på storleik med ei valnøtt i hjernen, plassert i høgre frontallapp. I 2016 fekk ho tilbakefall, og var ferdigbehandla i fjor sommar. Siste gong var svulsten på nivå tre – fire er det verste.

Betre utsikter

Statistisk får ein av tre nordmenn kreft før fylte 75 år. Men utsiktene er langt betre enn før, seier UiB-professor Lars Akslen. Han var òg med på debatten onsdag.

– Det kan skuldast både betre og meir presis behandling og betre diagnostikk, altså at sjukdommen vert oppdaga tidlegare. Ein del av dette kan ein truleg takka dei offentlege screeningprogramma for. Først for livmorhalskreft, gjennom celleprøve, så kom tilbod om mammografi og no er eit program knytt til tjukktarmskreft på trappene, seier Akslen til På Høyden.

– Korleis definerer ein ulækjeleg kreft?

– Då har ein undersøkt pasienten så godt det let seg gjera og funne at situasjonen ikkje kan reddast ved hjelp av den behandlinga ein kjenner. Men ein kan sjå døme på at situasjonen for nokre går i uventa positiv retning. Ein skal vera realist, men samstundes ikkje ta frå pasientane det vesle håpet dei kanskje har.

Akslen leiar Centre for Cancer Biomarkers, CCBio, som er eit senter for framifrå forsking. Forskarane ved senteret jobbar med å finna biomarkørane, som kan seiast å vera fingeravtrykka, til dei enkelte kreftsvulstane. Der ein tidlegare ga brei behanlding i form av cellegift eller stråling til mange, har ein no meir individuelt tilpassa medisin. Og fordi til dømes ein brystkreftsvulst ikkje er lik ein annan brystkreftsvulst, kan ein pasient ha svært god nytte av ein medisin som ein annan pasient ikkje merkar betring av å bruka.

– Dette høyrest dyrt ut?

– Ja, det er dyre medisinar, og det vert fort ein diskusjon om kostnader. Forskaren må bringa fram så mykje kunnskap som mogleg, men det er legane som til slutt må ta dei vanskelege vala: Kven skal få desse medisinane? Kva skal ein ta utgangspunkt i; alder, forventa respons eller kor alvorleg tilstanden er? Dette vert fort politikk, seier Akslen.

Eit todelt helsevesen?

Astrid Kvale meiner ho har vore heldig – trass alt. Første gong ho vart sjuk måtte ho «berre» opererast. Neste gong fekk ho strålebehandling og cellegift etter operasjonen – for sikkerheits skuld. Kva behandling ho vil få ein eventuell neste gong, veit ho ikkje.

– Eg er glad for at eg har fått dekka det eg treng. Men det er vanskelege problemstillingar, skal ein kunne kjøpa seg til eit betre liv? Sjølv har eg tiltru til at det eg får er godt nok, og har mellom anna ikkje testa alternativ medisin. Men eg skjønar at nokre vert så desperate at dei gjer det, seier Kvale.

– Ein ser konturane av eit todelt helsevesen, seier Akslen.

Frå media kjenner ein historier der både kreftsjuke og andre alvorleg sjuke har betalt for dyre medisinar av eiga lomme. Men dette er ikkje noko alle har råd til.

– Eg er prinsipielt tilhengar av å kunne supplere offentlege helsetenester med private tenester, men eg meiner at det ikkje skal vera meir enn eit supplement. Utfordringa ligg på det offentlege, ein må nå så breitt at ein slepp å ha private aktørar, seier professoren.

Utfordringa for dei som skal bestemma kven som skal få og kven som ikkje skal få er å vera konsekvent.

– Har ein vorte samde om nokre prinsipp så meiner eg at ein må prøva å følgja desse. Men det kan vera vanskeleg – særleg når det nærmar seg val, seier Akslen.

Gruar seg ikkje

Astrid Kvale er forsiktig optimist. Ho går til kontroll kvar fjerde månad, og gruar seg ikkje på førehand.

– Det hjelper ikkje. Dersom tilbakefallet kjem, så kjem det uansett, seier ho.

Ho seier at ho merkar skilnad på dei åra ho har vore kreftpasient.

– Eg har langt betre røynsler frå siste gong, eg kjente meg betre tatt vare på og synest helsevesenet er flinkare til å ta vare på heile pasienten – ikkje berre tenkja på behandlinga.

For å vera ung kreftsjuk er vanskeleg på mange måtar. Kvale var på veg inn i arbeidslivet, ho var nettopp ferdig med ei bachelor i økonomi. Planen var å verta siviløkonom og businesskvinne, seier ho med eit skeivt smil. I dag er ho ufør, og veit ikkje om ho vil kunne jobba i framtida. Ho har fatigue, utmatting, noko som ikkje er uvanleg for kreftpasientar.

– Førebels er formen min for dårleg til at eg kan vera i fast arbeid. Men eg jobbar frivillig for pasientorganisasjonen Ung Kreft, og i gode periodar kan eg ta på meg fleire oppgåver. Noko av det vanskelege med å vera ung og sjuk er å forstå sjølv at ein ikkje klarar alt. No øver eg på å gi meg sjølv kred for det eg faktisk klarar. Men eg saknar eit kjedeleg A4-liv.